Total ve parsiyel protez nedir?
Hareketli protezler, kaybedilen dişlerin ve bu dişleri çevreleyen dokuların yerini alan, hastanın kendisinin takıp çıkarabildiği protezlerdir. Ağızda hiç diş kalmadığında total (tam) protez, bir kısım doğal diş hâlâ mevcutsa bu dişlerden destek alan parsiyel (bölümlü) protez uygulanır. Eksik dişlerin tamamlanması yalnızca gülüşü değil; çiğneme etkinliğini, konuşmayı ve yüz hatlarının desteğini de geri kazandırır. Ayrıca boşluklara doğru kayabilecek komşu dişlerin ve karşı çenedeki dişlerin konumunun korunmasına yardımcı olur.
Total ve parsiyel protez hakkında merak edilenler
Total (tam) protez nedir, kimlere uygulanır?
Total protez, alt veya üst çenede hiç diş kalmadığında uygulanan; akrilik bir kaide ve üzerine dizilmiş protez dişlerinden oluşan hareketli protezdir. Protez, tutuculuğunu damak ve çene kemiği üzerindeki dokulara tam oturmasından ve tükürüğün sağladığı vakumdan alır. Üst çene protezleri damağı kaplayan geniş yüzeyleri sayesinde genellikle daha iyi tutunur; alt çenede ise dilin hareketleri ve daha dar destek alanı nedeniyle tutuculuk daha sınırlı olabilir.
Parsiyel (bölümlü) protez nedir?
Ağızda bir kısım doğal diş bulunduğunda, eksik dişleri tamamlamak için kullanılan hareketli protezdir. Protez, kalan dişlerden ve dişsiz bölgelerdeki dokulardan birlikte destek alır. Başlıca türleri şunlardır:
- Metal iskeletli (kroşeli) parsiyel protez: İnce ve dayanıklı bir metal iskelet üzerine hazırlanır; doğal dişlere küçük metal tutucularla (kroşe) tutunur. Uzun süreli kullanım için en sık tercih edilen seçenektir.
- Hassas bağlantılı parsiyel protez: Tutucular, destek dişlere yapılan kronların içine gizlenir; dışarıdan metal tutucu görünmediği için daha estetiktir.
- Akrilik (geçici) parsiyel protez: Çekim sonrası iyileşme döneminde ya da kalıcı tedavi planlanana kadar kısa süreli kullanım için hazırlanır.
Protez yapım süreci nasıl ilerler?
Önce ağız muayenesi ve gerekirse röntgen ile çene kemiği, dişetleri ve kalan dişler değerlendirilir; protez yapılmadan önce gerekli çekim, dolgu veya dişeti tedavileri tamamlanır. Ardından çenelerin ölçüsü alınır, alt ve üst çenenin doğru kapanış ilişkisi kaydedilir ve hastanın yüz yapısına uygun renk ve biçimde protez dişleri seçilir. Dişlerin dizildiği prova aşamasında estetik, konuşma ve kapanış birlikte kontrol edilir; son düzenlemelerden sonra protez teslim edilir. Süreç genellikle birkaç seansta tamamlanır.
Yeni proteze alışmak ne kadar sürer?
İlk günlerde protezin ağızda büyük gelmesi, tükürük artışı, konuşmada hafif değişiklik ve bazı bölgelerde baskı hissi olağandır. Çoğu hasta birkaç hafta içinde proteze alışır. Bu süreçte yumuşak ve küçük lokmalarla başlamak, yiyecekleri iki tarafta birden çiğnemek ve sesli okuma yaparak konuşma pratiği yapmak alışmayı kolaylaştırır. Yara ya da belirgin bir vurma olursa kendiniz müdahale etmeden kontrole gelmeniz yeterlidir; gerekli düzeltmeler muayenehanede kolayca yapılır.
Protezlerin tutuculuğu artırılabilir mi?
Evet. Özellikle alt çene total protezlerinde çene kemiğine yerleştirilen iki veya daha fazla implant, protezin bu implantlara çıt çıt benzeri bağlantılarla tutunmasını sağlar. İmplant destekli hareketli protezler çok daha sabit durur, çiğneme gücünü belirgin şekilde artırır ve damağı kaplaması gerekmediği için daha konforlu olabilir. Uygun hastalarda tamamen sabit implant üstü protezler de yapılabilir. Ayrıntılar için implantoloji sayfamıza göz atabilirsiniz.
Protez bakımı nasıl yapılmalı?
- Protezinizi her yemekten sonra çıkarıp akan su altında durulayın; günde en az bir kez protez fırçası ve sıvı sabunla fırçalayın. Diş macunları aşındırıcı olabileceği için protez temizliğinde önerilmez.
- Temizlik yaparken lavabonun içine su doldurun ya da altına havlu serin; düşmeler protezin kırılmasına yol açabilir.
- Dokuların dinlenmesi için geceleri protezinizi çıkarın ve temizlik tabletli ya da sade suyla dolu bir kapta saklayın. Protezi sıcak suyla yıkamayın; kaide biçimini kaybedebilir.
- Dişetlerinizi, dilinizi ve damağınızı yumuşak bir fırçayla temizleyin. Parsiyel protez kullanıyorsanız kalan doğal dişlerinizin fırçalanması ve diş arası temizliği özellikle önemlidir; protezin tutunduğu dişlerin sağlığı protezin ömrünü belirler.
Protez ne kadar süre kullanılabilir, ne zaman yenilenmeli?
Diş kaybından sonra çene kemiği zamanla erimeye devam ettiği için protezin altındaki dokular değişir ve protez zamanla gevşeyebilir. Bu durumda protezin iç yüzeyi yeniden şekillendirilerek (besleme / astarlama) uyumu tekrar sağlanabilir. Protez dişleri de yıllar içinde aşınır. Bu nedenle protezin yılda bir kontrol ettirilmesi, ağız dokularının ve protez uyumunun değerlendirilmesi önerilir; bakımı iyi yapılan protezler genellikle 5–7 yıl rahatlıkla kullanılabilir.
Sabit protezler ile farkı nedir?
Sabit protezler (kron, köprü ve implant üstü sabit protezler) ağızda yapıştırılarak ya da vidalanarak sabitlenir ve hasta tarafından çıkarılmaz. Hareketli protezler ise temizlik için çıkarılabilir ve özellikle çok sayıda dişin eksik olduğu durumlarda daha az girişimle ve daha ekonomik bir çözüm sunar. Hangi seçeneğin uygun olduğu kalan dişlerin durumu, çene kemiği ve hastanın beklentilerine göre birlikte belirlenir. Sabit seçenekler için protetik diş hekimliği sayfamıza bakabilirsiniz.